Czy wiesz, że XVII-wieczny lekarz mógł zapisać pacjentowi… odpowiednio przyprawioną pieczeń? W moich warsztatach edukacyjnych pokazuję, że dawne medyczne traktaty to nie tylko zakurzone woluminy, ale prawdziwe kopalnie wiedzy kulinarnej, które możemy wykorzystać i dziś.
Smaki, zapachy i… humory, czyli dietetyka dawna
Projekt „Smaki i humory” to zaproszenie do poznawania historii poprzez zmysły. Inspiracją są dla mnie staropolskie herbarze, zwane też zielnikami. To dawne księgi przyrodniczo-medyczne, które zawierały opisy roślin wraz z ich właściwościami leczniczymi, zastosowaniem w kuchni oraz często instrukcjami ich uprawy.
W pracy edukacyjnej najczęściej korzystam ze zbiorów takich autorów jak:
- Stefan Falimirz (zm. 1534),
- Marcin Siennik (XVI w.),
- Szymon Syreniusz (Syrenius) (ok. 1540–1611).
W 2025 roku wzięłam na warsztat unikatowy „Przewodnik po drzewie żywota” (1613 r.). Ten anonimowy tekst medyczny, spisany w języku jidysz, stał się dla mnie punktem wyjścia do stworzenia cyklu warsztatów pokazujących międzykulturowy dialog nauki i praktyki medycznej w dawnej Rzeczypospolitej.
Na czym polega teoria czterech humorów w kuchni?
Dla współczesnego człowieka pojęcie „humorów” kojarzy się z nastrojem, ale w dawnej medycynie była to podstawa zdrowia. Dietetyka humoralna zakładała, że nasz organizm wypełniają cztery płyny (krew, żółć, czarna żółć i flegma). Jedzenie było jednocześnie lekarstwem, które miało przywracać wewnętrzną równowagę tych płynów humoralnych. Lekarze i kuchmistrze doradzali, jak za pomocą odpowiednich przypraw „rozgrzać” lub „ochłodzić” danie, by służyło naszemu zdrowiu. Bo jedną z cech humorów była ich temperatura. Skomplikowane? Tak! Ale na warsztach tłumaczę to na przykładach i pomocach naukowych tworzonych już w XVI wieku!
Warsztaty historyczno-kulinarne: Co robimy w praktyce?
Moje dawne teksty medyczne stały się bazą do stworzenia warsztatów wielozmysłowych. Kładę w nich ogromny nacisk na aspekt oleosensoryczny (czyli poznawanie świata poprzez zapachy olejków i aromatów) oraz smakowy.
W ofercie warsztatów znajdziesz:
- Warsztaty oleosensoryczne i etnobotaniczne: To serce projektu. Pracujemy z esencjami, suszami i przyprawami, które kiedyś stanowiły podstawę apteczki każdego domu. Uczestnicy samodzielnie komponują mieszanki, ucząc się rozumieć zapachowy kod dawnej medycyny.
- Gotowanie z historią: Odtwarzamy przepisy inspirowane starymi księgami. To moja ulubiona część – odkrywanie, że XVII-wieczne receptury (np. z dodatkiem szafranu czy imbiru) są nie tylko zdrowe, ale przede wszystkim pyszne i gotowe do wykorzystania we współczesnej kuchni.
- Edukacja kulinarna dla grup: Prowadzę zajęcia dla instytucji kultury, festiwali oraz grup zorganizowanych, dostosowując opowieść do charakteru wydarzenia.
Dlaczego te traktaty to niekończąca się inspiracja?
Jako edukatorka kulinarna uwielbiam moment, gdy uczestnicy warsztatów odkrywają na nowe doznania. Sprawdzamy wspólnie, jak np. goździk czy imbir w połączeniu z odpowiednią techniką przyrządzania potrawy, zmieniają nasze współczesne rozumienie smaku. To fascynująca podróż, w której nauka krzyżuje się ze sztuką kulinarną.
Zapraszam do współpracy instytucje, szkoły i grupy pasjonatów historii. Odkryjmy razem zapomniane smaki dawnej Polski!
