[PL] Z Trawnik do Bełżca

Podróż pamięci, walizka książek i jeden film. Z Trawnik do Bełżca: to itinerarium mojej weekndowej podróży pamięci. Dlaczego akurat tam? Do Bełżca pojechałam czytać książkę Miki Ben-Cnaan, Il grande circo delle idee, a wróciłam z listą lektur na długie, jasne, wiosenne lub letnie dni.

Start – 31 stycznia, Trawniki: szary, smutny, późny poranek, zamieć i wieje. Do obejrzenia: dawna cukrownia, zmieniona w obóz jeniecki dla żołnierzy sowieckich i polskich, a potem w ośrodek szkoleniowy dla oddziałów pomocniczych SS – niesławnych „Trawnikimanner”.

trawnikiDo wspominania: obóz pracy, który działał do jesieni 1943 r., czyli do „Dożynek”. Lingua Tertii Imperii. Obchody imperialnych dożynek 3 listopada 1943 pochłonęły w Trawnikach 6000 – 10000 ofiar. Dziś jest szaro, smutno, zimno i mural po przejściach: Niezykła historia małego miasteczka na graffiti. Zniszczony przez wandala w 2013 r. został pracowicie odmalowany ale uważne oko dostrzeże, że wciąż inspiruje niespokojne sumienia i ręce.

izbicaIzbica, szare, smutne, wczesne przedpołudnie, opadów brak. Do obejrzenia: miejscowość w województwie lubelskim, powiecie krasnostawskim, centrum giminy o tej samej nazwie; data założenia 1750 r. ; w czasie wojny getto tranzytowe – na trasie do Bełzca lub Sobiboru.  Veni, vidi, czegoś  brakuje…. O, gdzie dzwonnica?!

izbica cmentarz 2Do wspominania: Izbica – żydowska stolica! W dwudziestoleciu, ponad 92% mieszkańców to Żydzi, ale  wojnę przeżyło jednynie14 osób. Kościoła katolickiego w Izbicy nie było i teraz też nie ma. Ale jest pusty grób na cmentarzu żydowskim. Należy do katolickiego księdza Grzegorza Pawłowskiego – Jakuba Hersza Grinera, Sługi Mesjasza, który chce być tam pochowany, bo jego rodzina zginęła w getcie.

bełżecNowy dzień, nowy miesiąc, słońce w lutym! W planie: Bełżec. Do zobaczenia: upamiętnienia. Do wspominania: zwykli ludzie i mord. Obóz oglądam oczami członka Instytutu Higieny Waffen – SS Kurta Gersteina i nie sądzę, żebym miała z własnej woli wrócić do lektury jego Raportu. Świadectwo Gersteina nie poruszyło smumień wielkich tamtego świata w czasie wojny. Raport spisany został w alianckim więzieniu, a jego autor zginął śmiercią samobójczą. Ale co widział w lecie 1942 się stało i Amen, film oparty na jego biografii w reżyserii Costy  Gavrasa, na pewno sobie obejrzę tego lata.

józefówZ Bełżca do Józefowa, a z Józefowa w las. Raczej porośnięte laskiem wzgórze: Winiarczykowa Góra. Do zobaczenia: monokultura sosen. Do wspominania: masowy mord większości Żydów z Józefowa dokonany w dniu 13 lipca 1942. Mordowani: 1500 – 1700 osób. Mordujący:  Zwykli ludzie. 101. Policyjny Batalion Rezerwy. W lipcu 1942 r. na wzgórzu nie było wykopanych dołów. Ludziom kazano kłaść się na ziemi, grupa przy grupie i po paru godzinach trudno było znaleźć miejsce dla nowych ofiar. A dziś: drzewo przy drzewie; nie widać horyzontu, ale między pniami sosen można dostrzec poziome ogrodzenia masowych grobów. Co ile metrów sadzi się sosny? 

zamość synagogaNa koniec: Zamość – do obejrzenia i wspominania na trasie od Synagogi do Centralki, od Wielkiego Rynku do Rotundy. Uff… i wtedy zaszło słońce.

Lektury na lato (lub na jasne dni w dowolnej porze roku):

Victor Klemperer: LTI [Lingua Tertii Imperii]: notatnik filologa, tłum. i przypisami opatrzył Juliusz Zychowicz, Wydawnictwo Literackie: Kraków – Wrocław, 1983.

Hermann Rauschning, Rewolucja nihilizmu, przeł. Stanisław Łukomski (Julian Maliniak), Warszawa : Niezależna Oficyna Wydawnicza, 1996.

Grzegorz Pawłowski, Sługa Mesjasza : z księdzem Grzegorzem Pawłowskim – Jakubem Herszem Grinerem rozmawia Lucyna Montusiewicz, Lublin : Wydawnictwo Archidiecezji Lubelskiej „Gaudium”, 2005.

Christopher R. Browning, Zwykli ludzie : 101. Policyjny Batalion Rezerwy i „ostateczne rozwiązanie” w Polsce,  przeł. Piotr Budkiewicz, Warszawa : „Bellona”, 2000.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s